http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3384225/2013/01/28/Kwetsbare-oudere-met-AOW-uitkering-staat-pijnlijke-armoede-te-wachten.dhtml?utm_source=scherm1&utm_medium=button&utm_campaign=Cookiecheck
− 28/01/13
Wij veroordelen kwetsbare ouderen in hun laatste levensfase tot een beschamend laag niveau van leven. Dat schrijft Ko Portengen, bestuursvoorzitter van Zorggroep Solis in Deventer.
Onlangs bezocht ik het Kröller-Muller museum. Lang zat ik te kijken naar De Aardappeleters uit 1885. In donkere aardtonen zie je een familie bij een schamele verlichting een karige maaltijd - in vet gesmoorde aardappelen - uit een gemeenschappelijke pan prikken. Het enige 'gezellige' is de vrouw die een dampende drank uitschenkt - wellicht cichoreikoffie - die de grote, verweerde en verkleumde handen van haar man extra verwarmen. Een mooi, maar ook aangrijpend en enigszins duister schilderij.
Zo zittend werd ik overmand door de gedachte dat ik wellicht naar het voorland van de kwetsbare oudere met enkel een AOW-uitkering zat te kijken. Het beeld van de toekomstige ouderenzorg. Kan het echt zo zijn dat wij de kwetsbare ouderen aan het veroordelen zijn om in hun laatste levensfase weer aardappeleters te worden? In één van de rijkste landen ter wereld? Schoorvoetend moet ik bekennen dat ik vrees van wel.
Zelfredzaamheid
Het politieke besluit is genomen om in verzorgingshuizen het principe van scheiden van wonen en zorg door te voeren. Hiermee krijgen ouderen de mogelijkheid langer thuis te blijven wonen. De gedachte hierachter is - overigens zonder overtuigend bewijs - dat dit de zelfredzaamheid van ouderen zal bevorderen. Waarmee de kosten voor de maatschappij zullen dalen. Vóór opname in het verzorgingshuis konden zij toch ook voor zichzelf zorgen? Waarom dan nu ineens niet meer? Ach, en zo nodig gaan we de kinderen nog eens extra stimuleren om financieel en materieel bij te springen voor deze ouderen.
Analyse binnen onze verzorgingshuizen leert dat ruim 95 procent van de bewoners bestaat uit alleenstaande vrouwen, gemiddeld 82 jaar, met een laag opleidingsniveau en minstens één, maar vaak meerdere chronische aandoeningen. Meer dan 50 procent heeft een AOW-uitkering - netto 1.134 euro per maand inclusief vakantie- en zorgtoeslag - en geen of zeer weinig tegoed op de spaarrekening. Als er al sprake is van een aanvullend pensioen dan is dat gemiddeld zo'n 250 euro per maand.
Dit zijn de mensen die - zoals recente analyses van het CPB bevestigen - een groot beroep doen en gaan doen op de zorg. Niet omdat zij dat zelf zo graag willen, maar louter en alleen omdat zij door omstandigheden, leefstijl en vaak intensieve, langdurige en liefdevolle zorg voor de inmiddels overleden partner, zelf kwetsbaarder, eenzamer, soms depressiever én zorgafhankelijker zijn geworden. Dit is al sinds de jaren tachtig een bekend fenomeen.
Tekort van 450 euro
Wat betekent dit scheiden van wonen en zorg nu voor deze vrouwen als zij 24-uurs verzorgingshuiszorg nodig hebben? Stel dat zij en haar kinderen besluiten dat zij een appartement in een verzorgingshuis gaat huren, inclusief het bestaande verblijfsarrangement. Kan dat dan uit? Na doorrekening blijkt dat deze vrouw - om zowel wonen en zorg als dienstverlening van het huidige verzorgingshuis te kunnen betalen - tenminste 450 euro netto per maand tekortkomt. Dan gaan we er wel van uit dat zij recht heeft op huursubsidie, op inkomensafhankelijke huishoudelijke zorg via de gemeente én dat zij het huidige restant 'zakgeld' van 290 euro ook echt nodig heeft.
Als zij geluk heeft dan woont zij in een gemeente met een laag werkloosheidspercentage. Want dan zou het wel eens kunnen zijn dat deze gemeente bereid is dit tekort van 450 euro geheel of gedeeltelijk via de bijzondere bijstand te compenseren. Zo niet, dan is het maar te hopen dat zij liefdevolle kinderen heeft, met zowel een baan als een goed inkomen.
Criticasters zouden kunnen stellen dat het met het verblijfsarrangement in de verzorginghuizen wel erg ruim gesteld is, en dat het 'zakgeld' voor kleding, cadeautjes, uitstapjes en specifieke servicekosten niet echt noodzakelijk is. Dat daar wel een tandje vanaf kan. Ik nodig deze criticasters van harte uit in het huidige verzorgingshuis - in de rol van zorgafhankelijke - een weekje te komen logeren. Ik ben benieuwd naar de bevindingen.
Huishoudboekje
Een vooruitstrevende en innovatieve collega-instelling is drie jaar geleden al begonnen met de voorbereidingen op het scheiden van wonen en zorg. Volgens haar is dat haalbaar en verantwoord. Het moet gezegd, het bijbehorende woon- en zorgconcept is indrukwekkend. Ook heeft men het huishoudboekje - toebehorend aan een AOW-gerechtigde - doorgerekend. Daaruit blijkt dat een alleenstaande oudere met AOW - inclusief huursubsidie, vakantie- en zorgtoeslag - een netto inkomen zou hebben van 1.383 euro per maand. Vaste lasten (huur, gas-water-licht, verplichte verzekeringen en de eigen bijdragen voor de zorg) bedragen in deze woonsituatie 1.087 euro per maand - gemeten langs de openbare en algemeen aanvaarde kengetallen van instituties als het Nibud.
Kosteninschattingen die onderzoeksbureau Nyfer, in opdracht van het CSO (de koepel van ouderenorganisaties), op onderdelen - zoals gasverbruik en de eigen bijdragen zorg - als veel te laag heeft beoordeeld. Volkomen terecht.
Uitgaande van deze doorrekening van onze collega-instelling zou deze alleenstaande oudere het bedrag van 296 euro per maand - een kleine 75 euro per week - ter beschikking hebben voor variabele kosten. Hieronder vallen boodschappen (handig als men om kwaliteit van leven geeft), kleding en linnengoed, afschrijving meubels en stoffering, de overlijdensverzekering (opzegbaar want de begrafeniskosten kunnen wellicht op derden afgewenteld worden), telefoon- en internetkosten, de allerlaatste roulerende leesmap, bibliotheeklidmaatschap, lidmaatschap van een vereniging of zangkoor, de wekelijkse bingo, de (beun)kapper, de pedicure (dat kan de eigen dochter wel doen), een uitstapje in de maand of een kopje koffie met tompoes bij de HEMA, en een verjaarscadeautje voor de (klein)kinderen of voor de vrijwilliger of buurvrouw. Dat laatste hoeft natuurlijk niet, maar je bent wel - bij het wegvallen van de begeleiding in de thuissituatie - mooi van hen afhankelijk, en je wilt dan vanzelfsprekend ook wel eens wat terug doen.
Supermarktkoopjes
Zelf kon ik met 75 gulden per week, zelfs als student - waarbij moeder de was deed en in het weekend voor de gezonde voeding en iets extra's om mee te nemen zorgde - niet uitkomen. Daarbij zie ik de huidige populatie van het verzorgingshuis niet in staat om te jagen op supermarktkoopjes om de dagelijkse kosten naar een absoluut minimum te drukken.
Peinzend kijk ik weer naar De Aardappeleters. Ik vrees dat deze kwetsbare, zorgafhankelijke en vaak onnodig vereenzaamde en depressieve oudere door het financieel gedicteerde en eenzijdige dieet van aardappels in wit spek, macaroni (al dan niet met Smac), bonen en brood met pindakaas, en mogelijk één keer in de week een varkensgehaktballetje of een stukje fruit, wellicht weer een indrukwekkend, maar in deze tijd beschamend schilderij kan gaan opleveren.
Ko Portengen is bestuurder van de zorggroep Solis in Deventer.
0 comments:
Post a Comment